Rechercher
Choisir langue

languages /

 

اندیشه ورزی دینی

مجادله دربارۀ وحی و الهام

به قلم : فرنگیس حبیبی

تاریخ انتشار مقاله 16/03/2008 به روز شده 01/06/2008 09:56 TU

 

محافل علاقمند به اندیشه ورزی دینی و نیز برخی شخصیت های حوزوی در ایران در هفتۀ اخیر درگیر بحث و مجادله در اطراف گفته های اخیر دکتر عبدالکریم سروش دربارۀ منشاء و ماهیت وحی، قرابت وحی و الهام و کیفیت ارتباط میان خداوند و پیامبر بوده و هستند. این بحث ها گاه انگیزۀ تهدید و تکفیر از سوی برخی محافل علیه عبدالکریم سروش نیز بوده است. در میزگردی با دو پژوهشگر دینی، محمدتقی فاضل میبدی و حسن یوسفی اشکوری، به جایگاه این بحث و برداشت های مختلف از آنچه در محافل دینی از آن به عنوان حقیقت کلام یاد می شود می پردازیم. محمدتقی فاضل میبدی گفتگویی را که میان عبدالکریم سروش و آیت الله جعفر سبحانی در گرفته است، در صورتیکه به دور از فشار و درشت گویی باشد، مبارک تلقی می کند و آن را منشاء تحول فکری می داند. بر عکس او مسدود کردن این گونه بحث ها را آنچنان که به بسته شدن نشریه "مدرسه" در پی انتشار مقاله ای از مجتهد شبستری منجر شد شیوه ای نادرست و ناکارساز توصیف می کند. او معتقد است که بحث وحی و اینکه منشاء آن کدام است و به چه شکل به پیامبر منتقل شده است، محور علم کلام است و بیش از هزار سال است که ادامه دارد. نگاه عارفانه به مقولۀ وحی آن را به تخیل و الهام و مکاشفه درونی نزدیک می داند. حال آنکه نگاه فقیهانه منشاء آن را خداوند و حامل آن را جبرئیل تلقی می کند. 

حسن یوسفی اشکوری آغاز این بحث را در حدود قرن سوم و چهارم هجری می داند و صاحبنظران را به سه دسته تقسیم می کند. آنانکه می گویند : متن و لفظ قرآن به خداوند متعلق است و ذهن پیامبر، شرایط تاریخی و جغرافیایی تولد قرآن هیچگونه تاثیری بر ماهیت و شکل و معنای آن ندارد. دوم کسانی که منشاء قرآن را خدواند می دانند، ولی معنا و لفظ آن را به پیامبر نسبت می دهند. و می گویند خداوند ظرفیت دریافت جوهر قرآن را به او داده است و باقی به پیامبر تعلق دارد. آنها نگاهی تاریخی به قرآن دارند و در پنجاه سال اخیر تحت تاثیر تحولات فکری –دینی در غرب به چنین نتایجی رسیده اند. گروه سوم کسانی هستند که قرآن را در متن و معنا و لفظ از آن خداوند می دانند، ولی می گویند ماهیت تاریخمندی قرآن را نیز خداوند به آن داده است. آنها گروهی بینابینی هستند. تاریخی نگر هستند ولی نگاه عرفانی را نمی پذیرند. هر دو پژوهشگر خواستار گفتگوی علمی به دور از جنجال و تهدید میان این هسته های فکری مختلفند.

زمینه ها و زمانه ها

زمینه ها و زمانه ها

مراسم سالگرد انقلاب را چگونه باید تفسیر کرد؟

مراسم پر سر و صدای سالگرد انقلاب بهمن که تدارک آن توسط هر دو جناح رقیب هفته ها طول کشیده بود، سرانجام در یک جو باور نکردنی ارعاب و خشونت ، و با حضور چشمگیر و بی سابقه تعداد بسیار زیادی نیرو های نظامی و انتظامی و نیز غیر نظامیان بسیجی و ماموران امنیتی، در تهران و شهر های بزرگ کشور انجام شد و به پایان رسید.

14/02/201015:31 TU

زمینه ها و زمانه ها

باز نگری جنبش سبز در آئینه انقلاب بهمن‏

بابک امیر خسروی : " من نمی دانم چرا عده ای می خواهند ‏تشابهاتی بین انقلاب بهمن و جنبش سبز پیدا کنند. در ‏حالیکه بنظر من برای این که این جنبش حرکت سالم تری ‏داشته باشد باید هر چه بیشتر از تجربیات انقلاب بهمن ‏فاصله بگیرد و با آنها مرزبندی کند.‏

07/02/201015:50 TU

زمینه ها و زمانه ها

در آستانه 22 بهمن ، روزهای ملتهب تری در پیش است

اگر بتوان سه حادثه پر اهمیت هفته گذشته را ، ابتدا مصاحبه مطبوعاتی معاون وزارت اطلاعات، و سپس اعدام دو زندانی سیاسی و سرانجام خطبه های رعب انگیز این هفته نماز جمعه نامید ، می توان نتیجه گرفت که هفته پر ماجرائی را پست سر گذاشته ایم.

31/01/201016:48 TU

زمینه ها و زمانه ها

تاکتیک جدید نظام، جدا کردن ناراضیان داخل و خارج

در دوران بیش از هفت ماهه ای که یک بحران سیاسی پر اهمیت کشور را فرا گرفته است ، مسئولان نظام هر از چند گاهی به تغییر تاکتیک هائی دست زده‌اند تا با آزمودن شیوه‌ها و روش‌های متفاوت ، شاید راه خروجی بر بن‌بست سیاسی کشور بیابند.

25/01/201012:40 TU

زمینه ها زمانه ها

دکتر جواد اطاعت در برنامه "رو به فردا"

آیا حرکتی برای رفع " فتنه " آغاز شده است؟

راه اندازی یک سری مناظرات تلویزیونی در شبکه سوم سیمای جمهوری اسلامی – در برنامه‌ ای بنام «رو به فردا»- که با دعوت از علی مطهری اصولگرای منتقد دولت آغاز شد و اینک پای دکتر جواد اطاعت عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی نیز به آن گشوده شده است، حادثه‌ای بی سابقه در هفت ماه گذشته و از نظر سیاسی معنا دار محسوب می شود.

25/01/201012:37 TU

زمینه ها و زمانه ها

تظاهرات در تهران

مطالبات مردم ایران میان سکوت و ابهام

پنج تن از نواندیشان دینی بیانیۀ تکمیلی جهت "بهینه" کردن حداقل پیشنهادات بیانیه هفدهم میرحسین موسوی ارایه کرده اند. با این حال، نه فقط هر دو بیانیه در مورد حداقل مطالبات زنان ایران که بعضاً به نماد و واقعیت جنبش جاری بدل شده اند، سکوت اختیار نموده اند، بلکه حتا در طرح حداقل ها نیز بسیار از آنچه مردم در خیابان ها می خواهند عقب مانده اند. بررسی این ناسازه موضوع زمینه ها و زمانه های این هفته است. 

10/01/201010:53 TU

زمینه ها و زمانه ها

بیانیۀ هفدهم میر حسین موسوی

آیا این بیانیه، به لحاظ زمان انتشارش، به لحاظ محتوا و لحنش می تواند تغییری در مسیر رویدادها به وجود آورد، صفوف جنبش را فشرده تر کند و یا آن را دچار زیرش سازد؟ آیا می تواند در میان نیروهای نزدیک به حاکمیت شکاف ایجاد کند و یا به شتابزدگی نیرو های افراطی بیانجامد؟

05/01/201010:12 TU

زمینه ها و زمانه ها

خامنه ای - رفسنجانی

کشاکش جناح ها نظام را به کدام سو میبرد؟

در کمتر دوره ای از تاریخ سی سالۀ جمهوری اسلامی، شخصیت های برجستۀ حکومت این چنین مورد حملۀ رقبای در قدرت قرار گرفته اند. در مجله رادیویی "زمینه ها و زمانه ها" خصلت این مناقشات، تاثیر و دورنمای آنها و نیروهای هر یک از جناح های درگیر به بررسی گذاشته شده اند.

21/12/200908:48 TU

زمینه ها و زمانه ها

حقوق بشر/ ایران و حیثیت ذاتی انسان ها

"به رسمیت شناختن حیثیت ذاتی اعضاء خانوادۀ بشری و حقوق برابر و خدشه ناپذیر آن ها، اساس آزادی، عدالت و صلح را در جهان تشکیل می دهد".این اولین جملۀ, بیانیۀ جهانی حقوق بشر است که در دهم دسامبر سال 1948 توسط 58 کشور به امضاء رسید و بعد ها بسیاری از کشور ها ازجمله ایران و افغانستان به آن پیوستند.

14/12/200909:06 TU

زمینه ها و زمانه ها

شانزدهم آذر، گل یا گلوله؟

ما از سپاه نمی خواهیم به ما گل بدهند، ما فقط می خواهیم گلوله را نصیب مردم و دانشجویان نکنند. ما می خواهیم نظامی ها به پادگان ها برگردند و بگذارند مبارزات قانونی و پارلمانی در ایران نهادینه شود.

06/12/200916:59 TU