ترانۀ ناسروده

زیبایی رازآمیز صدای آدمی

تاریخ انتشار مقاله 01/02/2008 به روز شده 01/02/2008 17:34 TU

ایرج و شجریان: دو صدایی که ایرانیان به شکلی استثنایی دوست داشته اند (عکس از مراسم خاکسپاری پرویز یاحقی)

معیار های زیبایی صدای انسان به آسانی قابل تعریف نیست: به چه دلیل صدای برخی خوانندگان به دل می نشیند؟ چرا آواز هنرمندان بزرگ حتی وقتی به زبانی بیگانه می خوانند، می تواند به شدت متأثر کننده باشد؟

حداقل از افلاطون تا امروز در بارۀ زیبایی سرود و آواز  زیاد گفته و جسته اند اما علت قطعی سحر آنرا نیافته اند. امروزه حتی تأثیر آواز خوش را بر حیوانات و گیاهان  می سنجند. هفت صد و پنجاه سال پیش نیز سعدی در حکایت سفر حجازش، آدم های بی تفاوت به موسیقی را "کژطبع جانور" توصیف می کرد:

 

..." کودکی سیاه از حی عرب بدر آمد و آوازی برآورد که مرغ از هوا درآورد. اشتر عابد را دیدم که به رقص اندر آمد و عابد را بینداخت و برفت. گفتم ای شیخ! در حیوان اثر کرد و ترا همچنان تفاوت نمی کند؟

" دانی چه گفت مرا آن بلبل سحری

" تو خود چه آدمیی کز عشق بی خبری

" اشتر به شعر عرب در حالتست و طرب  

" گر ذوق نیست ترا، کژطبع جانوری...               (گلستان - باب دوم)

 

در ایران، صدا های خوش را مردم خیلی زود تشخیص داده و دوست داشته اند و در مورد آن، کمتر به اشتباه افتاده اند. در حالی که در قبال بقیۀ هنر ها چنین خوش ذوقی و حساسیتی دیده نشده است. از تاج اصفهانی گرفته تا ویگن و شجریان، مردم عادی با تیزهوشی به ارزش و رنگ کمیاب این صدا ها پی برده اند و به آنها عشق ورزیده اند.

 

در میان طنین ها و رنگ های نادر، صدای ایرج یکی از نمونه های بسیار ارزنده است. ایرج هرچه که خوانده، از "آقا دزده" گرفته تا برنامه های متعدد"گلها"، با استقبال کم نظیر مردم  مواجه بوده است. شیوۀ سهل و ممتنع، نوع تحریر ها و روانی و روشنی صدای او هنوز بعد از سال ها بی رقیب ویگانه باقی مانده است.