publicite publicite
Rechercher
Choisir langue

languages /

 

ترانۀ ناسروده

روح الله خالقی(۱)

تاریخ انتشار مقاله 20/11/2008 به روز شده 20/11/2008 15:17 TU

<font size="2">کلنل وزیری، خالقی و دو تن از اعضا خانواده: سال ۱۳۴۴</font>

کلنل وزیری، خالقی و دو تن از اعضا خانواده: سال ۱۳۴۴

روح الله خالقی یکی از مهم ترین چهره های فرهنگ و هنر ایران معاصر است. نخستین گام های موسیقی ایرانی به سوی تجدد، به همت علینقی وزیری وسپس ابوالحسن صبا برداشته شد. نقش خالقی را نمی توان کمتر از آنها دانست، با این همه، امروزه، معلوم نیست به چه دلیل، اهل فن از صبا و وزیری بیشتر و آسان تر یاد می کنند تا از روح الله خالقی.

تلاش می کنیم در سه بخش، به برخی از وجوه مهم کار وی نگاهی بیندازیم.

ترانۀ ناسروده

20/11/2008

روح الله خالقی از معدود شخصیت های موسیقی ایران است که علم وعمل را همراه کرده است. منظور از علم، فعالیت جدی و حرفه ای او در عرصۀ موسیقی نظری است.

روح الله خالقی در دوازده سالگی

روح الله خالقی در دوازده سالگی

بعد از کلنل وزیری و صبا که دستورهایی برای آموزش موسیقی نوشتند، خالقی با

 نگاه یک پژوهشگر جدی، از "دستور" نویسی فراتر رفت و به ریشه های تاریخی موسیقی ایرانی پرداخت.

اما آنچه که او را در عرصۀ اندیشه هم استثنا می کند، تجددخواهی آگاهانه و عالمانۀ اوست. خالقی خوب می داند که در چه دنیا و زمانه ای زندگی می کند:

"فکر بشر روز به روز نو می شود، زندگانی انسان دم به دم عوض می شود و قوای دماغی انسان تجدید می گیرد، پس چگونه ممکن است راه گذشتگان را ادامه داد و برخلاف میل آنان چیزی نگفت؟"*

 

خالقی از اوضاع وطن و البته ازتحولات سریع دنیای غرب و از موسیقی و هنر آن خبر دارد و بنابراین، رفتارها و طرزفکر خیلی ازموسیقی دانان سنتی را که همچنان در گذشته به سر می برند، به روشنی می بیند و بی حاصلی آن را گوشزد می کند:

"عده ای می گویند موسیقی ایران باید با تمام کیفیات سابق خود باقی بماند و کسی در آن دست نبرد. این دسته گرچه خود را حامی موسیقی ملی و وطنی می دانند ولی در حقیقت جز دشمنی کار دیگری به جان موسیقی خود نمی کنند"*.

باید بر این نکته پافشاری کرد که تیزبینی خالقی و درک واقع بینانه اش از وضعیت فکری و فرهنگی کشور، حتی  در نسل بعد از او، عمومیت نیافت. خالقی مطمئن است که راه دیگری جز آموزش درست و عمیق موسیقی اروپایی وجود ندارد و درعین حال مدام هشدار می دهد که باید از "تقلیدهای ناروا" پرهیز کرد.

 

شاید بتوان گفت که روح الله خالقی درجستجوی راهی میانه بود. اما خود صریحاً اذعان دارد که این راه هنوز مشخص نیست:

..."معلوم نشد چگونه باید در این راه قدم های اساسی برداشت که هم موسیقی ما تا ابد در حصار یکنواخت روش های قدیم باقی نماند و هم سبک وشیوۀ اصلی خود را از دست ندهد"**...

 

<font size="2">روح الله خالقی- سال ۱۳۱۲ خورشیدی: ۲۷ سالگی</font>

روح الله خالقی- سال ۱۳۱۲ خورشیدی: ۲۷ سالگی

او جای دیگر تعریف می کند که "در کنگرۀ موسیقی یونسکو که در سال ۱۳۴٠خورشیدی در تهران تشکیل شد"، محصول ترکیب موسیقی های ملل مختلف را "موسیقی دورگه" نام نهادند.

این اصطلاح گویا بعداً فراموش شده، چرا که امروزه در زبان فارسی، بیشتر از موسیقی "تلفیقی" صحبت می شود. اما به هر حال، خالقی برشکل گیری و رواج فزایندۀ این نوع موسیقی کاملاً واقف بود و مخالفتی هم با آن نداشت:

..."تأثیر هنرهای ملل در یکدیگر امری طبیعی و قطعی است. چنان که موسیقی ما هم با همه طبیعت محافظه کاری خود دچار تغییرات زیاد شده و باز هم خواهد شد"**.

در این میان، همانطور که گفته شد، تنها نگرانی او همان تقلیدها و نزول سطح سلیقۀ مردم است.

 

خالقی برای مقابله با این آفات، توصیه هایی هم می کند و بعد از تأکید فراوان بر لزوم "تقویت مؤسسات آموزشی" و "تربیت فهم موسیقی مردم"، به وظایف "مؤسسات پخش صدا" می پردازد، به عبارت امروزی تر، آنچه که امروزه معمولاً نقش و اهمیت "رسانه ها" نامیده می شود:

"البته مؤسسات پخش صدا نباید فقط به خواستۀ طبقۀ عامی و موسیقی ناشناس جواب بدهند، بلکه باید آنها را راهنمایی و رهبری کنند و به دنبال خود بکشند که در نتیجه فهم و درک و تشخیص موسیقی مردم بالا برود. وقتی این صفات در اکثریت مردم پیدا شد، سطح موسیقی هم خود به خود بالا می رود و ابتذال محکوم به فنا می شود"**.

                                            فرید وهابی

 

 

*نظری به موسیقی، نگارش روح الله خالقی -  انتشارات صفی علیشاه ۱۳٦۲

**موسیقی ایرانی،روح الله خالقی – نشر کتاب ۱۳٦۴

 

همۀ عکس ها از سایت کانون هنری روح الله خالقی برداشته شده. با تشکر فراوان از گردانندگان آن:

www.rkac.com

 

ترانۀ ناسروده

ترانۀ ناسروده

دلکش

رشد ناقص واقع گرایی

واقع گرایی در ترانه سرایی ایران هیچگاه حضوری پیوسته نداشته و فقط گهگاه، به شکلی ناقص و رشد نیافته، خود را نشان داده است

02/02/201014:33 TU

ترانۀ ناسروده

ویکتور خارا

آوازهای آمریکای لاتین: ویکتور خارا

در سال های اخیر، خاطرۀ ویکتور خارا تا اندازۀ زیادی فراموش شده بود، اما نام او و برخی آثارش دوباره به رسانه های غربی بازمی گردد.

22/01/201015:11 TU

ترانۀ ناسروده

گروه کیلاپایون

آوازهای آمریکای لاتین: گروه کیلاپایون

سرود "برپا خیز، از جا کن، بنای کاخ دشمن" که در ایران، در نخستین روزهای بعد از انقلاب باب شد، یکی از معروف ترین آثار گروه کیلاپایون است

01/01/201017:26 TU

ترانۀ ناسروده

آتاهوالپا یوپانکی

آوازهای آمریکای لاتین: آتاهوالپا یوپانکی

آتاهوالپا یوپانکی علاوه بر این که شاعری درجه اول به حساب می آید، در نواختن گیتار نیز به مرتبه ای عالی رسیده است.

01/01/201016:05 TU

ترانۀ ناسروده

ویولتا پارا

آوازهای آمریکای لاتین: ویولتا پارا

خانم ویولتا پارا که حدود چهل سال پیش از دنیا رفت، یکی از مهم ترین چهره های ترانه سرایی مدرن آمریکای لاتین محسوب می شود.

03/12/200918:48 TU

ترانۀ ناسروده

مرسدس سوسا

آوازهای آمریکای لاتین: مرسدس سوسا

مرسدس سوسا، خوانندۀ بزرگ آرژانتینی که حدود دو ماه قبل از دنیا رفت، "صدای آمریکای لاتین"، "بانوی بزرگ آرژانتین" و "صدای آزادی" لقب گرفته بود.

20/11/200914:50 TU

ترانۀ ناسروده

ملک الشعرا بهار

ملک الشعرا بهار و تصنیف سازی

چگونه است که ملک الشعرا بهار به عنوان یک شخصیت فرهنگی و اجتماعی درجه اول، از ترانه سرایی پروایی نداشته، اما در دهه های بعد، تصنیف سازی جایگاه و جدیت خود را از دست می دهد؟

20/11/200912:32 TU

ترانۀ ناسروده

داریوش اقبالی

"وطن" از زبان داریوش

در میان خوانندگان پاپ، داریوش اقبالی بیشتر از بقیه به سراغ مضامین اجتماعی و سیاسی رفته و ترانه های "وطنی" متعددی اجرا کرده که اکثر آنها لحنی سیاه دارند.

22/10/200916:38 TU

ترانۀ ناسروده

همایون شجریان

حرفی تازه در بارۀ "وطن"

اکثر ترانه هایی که در بارۀ "وطن" سروده شده اند به مدح اغراق آمیز ایران و یا ابراز عشق به میهن اکتفا می کنند. اما اجرای شعر "وطن" سیاوش کسرایی توسط همایون شجریان، یکی از استثناهای بسیار زیباست.

15/10/200917:49 TU

ترانۀ ناسروده

درویش خان

سروده هایی برای وطن

سخن گفتن از وطن می تواند لحن ها و شیوه های گوناگون داشته باشد. نالیدن از دوری از وطن، یا فراخواندن برای ساختن وطن یا ستایش زیبایی های وطن، همگی اشعار وطنی به حساب می آیند.

15/10/200916:26 TU

Annonce Goooogle
Annonce Goooogle